Эрдэс баялгийн их өлгий, Оюутолгой, Тавантолгой гээд Монголын хөгжлийг тодорхойлогч их ордуудын нутаг, цаашлаад Говийн ноён хутагтын нээн илрүүлсэн Дэлхийн энергийн төв Дэмчигийн хийд гээд яриад байвал арвин цадигтай Өмнийн говьд УИХ-ын энэ удаагийн сонгуульд ганцхан мандат ногдоод байна. Хөдөө аж ахуй, нүүдлийн мал аж ахуйн улс гэсэн Монголын хуучин тодотголыг хэдхэн жилийн дотор уул уурхайн арвин баялаг, ирээдүйтэй орон болгон өөрчилж дэлхийн “хөрөнгөтнүүд”-ийг нааш татсан, ирээдүйн “Гандирс”-ын их хотууд сүндэрлэх энэ тойрог хүн ам цөөтэй гэдгээрээ ийнхүү хоёр мандатаа ганц болгон тануулаад буй.

Монголдоо нутаг дэвсгэрийн хэмжээгээрээ дээгүүрт ордог ч уул уурхай сураггүй байхад “Говьд хүн болж төрснөөс хангайд бух болж төрсөн нь дээр” гэсэн бичигдээгүй “зарчим”-ыг мөрдөн хүн ам төдийлөн суурьшдаггүй байснаас хамгийн цөөн хүн амтай аймаг болж үлдсэн юм. Харин олон толгойн баялаг эргэлтэд орж эхэлж буй энэ цагт тийш шилжих хүний тоо тасралтгүй өссөөр байна. Ирэх зуны сонгуулиар бүрдэх УИХ-ын бүрэн эрх өндөрлөх дөрвөн жилийн дараа хүн амын тоогоороо дээгүүрт давхих төлөв бүхий энэ аймаг ямар боловч ганц морь сойх эрхийг энэ удаа аваад байна.

Өмнөх сонгуулиудыг харахад, Өмнөговийнхон ардчилагчид, МАН-ынхныг дан дангаар нь, эсвэл хольж гаргаж байв.  УИХ-ын 1992 оны сонгуулиар МАХН, 1996 оны сонгуулиар АН, 2000 оны сонгуулиар МАХН, 2004 оны сонгуулиар АН, 2008 оны сонгуулиар АН, МАХН-аас нэг нэг гишүүн гаргаж байснаас үүнийг харж болно. Өдгөө УИХ-ын сонгуульд АН-аас нэр дэвших нь тодорхой байгаа Ц.Баярсайхан гэхэд 1996, 2004, 2008 оны сонгуульд Өмнөговиос ялалт байгуулж байлаа. Өмнийн говийн ардчиллын лидер, 1990-ээд оны эхнээс аймгийн Засаг даргын орлогч байсан түүнд өмнөговьчууд ихээхэн итгэл найдвар тавьж, болж өгвөл буухиа тасалчихалгүй сонгохыг хичээдэг. Ардчилагчид 2000 онд ганцхан суудалтай хоцроход л аргагүй нэг удаа завсарласан Өмнөговийн дархан түшээ гэвэл Ц.Баярсайхан юм. Түүнийг энэ удаа АН ганц тойрог дээрээ сойхоор ярилцжээ. Түүнтэй “замен” болох хүн гэвэл “Ажнай” хэмээх Д.Бат-Эрдэнэ. УИХ-д 2004-2008 онд Ц.Баярсайхан гишүүний хамт Өмнөговийг төлөөлж байсан түүнийг нутгийнхан нь 2008 оны сонгуулиар МАХН /МАН/-ын төлөөлөл Х.Бадамсүрэн гишүүнээр сольчихсон юм. Бизнесийн хүн бизнесээ хийсэн нь дээр гэж нутгийнхан нь бодсон бололтой. Нутгийнхандаа орон нутгийн хишиг хэмээн хэдэн жилийн өмнөөс Эх орны “бичил” хувь тарааж эхэлсэн гэх тэрбээр АН-ын нөөц хөзөр болон дуулдаж буй. Хэрэв говийн дархан түшээ Ц.Баярсайханыг намын листээр гаргана гэвэл “Ажнай” Д.Бат-Эрдэнэ АН-аас орж ирэх боломжтой.

МАН-ын хувьд одоогийн гишүүн Х.Бадамсүрэн, Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх Б.Долгор нарын нэгийг дэвшүүлэхээр ярилцжээ. Х.Бадамсүрэн гишүүний хувьд уул уурхайн чиглэлийн мэргэжилтэй, Бор-Өндөрт уурхай даргалж байсан эрхэм. Өнгөрсөн дөрвөн жилд гай тариагүй, гавьяа байгуулаагүй гэгчээр тэхий дундыг барин явж ирсэн.

Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөх Б.Долгорын хувьд 2000-2004 онд УИХ-ын гишүүн байсан. Улсын дээд шүүхийн шүүгч, УИХ-ын Тамгын газрын зөвлөх, М.Энхболдын Их эвслийн Засгийн газарт Ерөнхий сайдын зөвлөх, С.Баярын Засгийн газарт Монгол Улсын Төрийн сайд, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга, С.Батболдын Засгийн газарт Ерөнхий сайдын ахлах зөвлөхөөр ажиллаж буй толгой сайн хуульчдын нэгд тооцогддог эмэгтэй. Шүүх, хууль тогтоох, гүйцэтгэх засаглалд бүгдэд нь ажиллаж үзсэн цорын ганц эмэгтэй улстөрч гэж түүнийг үздэг.

Бүр 2000-2004 онд гишүүн байхдаа говийн хөрсөн дорх ашигт малтмалын арвин баялгийг эргэлтэд оруулна гэдгийг тооцож, нам нэгт УИХ-ын гишүүн асан Ц.Оюунбаатартай хамтран говь руу төмөр зам тавих саналыг анхлан гаргаж алсыг харж байсан юм. Жендэрийн бодлого хийгээд чадалтай сайн хуульч, туршлагатай улстөрч дэвшүүлье гэвэл МАН-ынхан Б.Долгорыг гаргаж ирэх бүрэн боломжтой.

МАХН-МҮАН-ын эвсэл УИХ-ын гишүүн асан Ц.Оюунбаатарыг дэвшүүлэхээр болжээ. Тэрбээр 2000-2004 онд УИХ-ын гишүүн байсан, Улсын татварын ерөнхий хороог хожим нь даргалж байв. МАХН буюу одоогийн МАН дотор 2004 оны сүүлээр “Уламжлал, шинэчлэл-Ардчилал, шударга ёс” жигүүрийг байгуулалцаж байсан, нэлээд шударга үгтэй хүний тоонд ордог.

ИЗНН одоогоор Өмнөговьд хүний нэр дэвшүүлээгүй, нээлттэй үлдээсэн гэсэн хариу өгч байна. Гэхдээ н.Магсар, Б.Цэдэнсамбуу гэсэн хоёр хүний нэр дуулдаж буй. Тэдний тухай тодорхой мэдээлэл лав л намын Үндэсний хорооны зарим гишүүний хувьд алга. Б.Цэдэнсамбуу биш, АН-аас өмнө нь, 2000 оны үед УИХ-д нэр дэвшиж байсан Б.Цэдэнсамба байж мэднэ гэсэн яриа ч дуулдав.

Ийнхүү “Гандирс”-ын тойргийн ганц суудал дээр улс төрийн гол намуудаас дандаа УИХ-ын гишүүн байсан хуучин улстөрчид хүч үзэх бололтой байна. Монголын ирээдүйг тодорхойлох хүчирхэг аймгийн ганц тойргийн мандатыг хэнд нь өвөрлүүлэхийг Өмнийн говийнхон л мэдэх хэрэг болж үлджээ.

Удахгүй худалдаанд гаргахаар төлөвлөж буй Galaxy S3 зарим хэрэглэгчийн сэтгэлд нийцээгүй бололтой. Энэ нь тэд илүү гайхалтай зүйл хү- лээж байсантай холбоотой. Гэхдээ Galaxy S3-ыг муу гэж хэлэхэд эрт байна. Учир нь саяхан “Samgung” компаниас Galaxy S3-т суурилуулсан хамгийн гайхалтай таван онцлогийг танилцуулжээ. Дашрамд дурдахад өнгөрсөн жил “Аpple”-ийн iPhone 4S-ийг худалдаанд гарахаас өмнө нэг сая орчим хүн урьдчилан захиалж байсан бол, энэ удаа Galaxy S3 утсыг есөн сая хүн авахаар захиалгаа өгсөн нь дээд амжилт тогтоогоод байгаа аж.

S Voice нь “Apple”-ийн Siriтэй төстэй үйлчилгээ бөгөөд “Samsung” компани “Google”- ээс гаргах Majel /хэрэглэгчийн асуусан асуултад хандаж хариулах үйлчилгээ/ төслийг хүлээх хангалттай хугацаа байхгүй байсан учир өөрсдийн зүгээс уг шинэ үйлчилгээг Galaxy S3-т суулгаж өгсөн байна. Өөрөөр хэлбэл, S Voice нь хэрэглэгчийн хувийн туслах болох бөгөөд сэрүүлэг тавих болон цаг агаарын мэдээг утаснаасаа асуухад хариулах юм. Түүнчлэн бусад өөрт хэрэгтэй мэдээллийг интернэтээс хайх хэрэг гарвал ердөө л утсандаа хэлэхэд л хангалттай болсон байна.

“Samsung” компани Galaxy S3-т 16, 12 биш ердөө 8 мегапикселийн камер суулгаж өгс өн нь зарим хэрэглэгчийн урмыг хугалах нэг шалтгаан нь байсан. Гэхдээ үүнийг голох хэрэггүй аж. Учир нь “Samsung”- ынхан 8 мегапикселийн камерт байж болох хамгийн дээд үзүүлэлтийг суурилуулсан байна. Өөрөөр хэлбэл, Galaxy S2 зураг авсныхаа дараа 1-2 секунд хүлээдэг байсныг өөрчилж маш богинохон хугацаанд зураг дарах боломжтой болгожээ. Үүнийгээ “Samsung”-ынхан бараг л хагас мэргэжлийн камертай зүйрлэх үйц буюу секундэд 3 зураг дарах боломжтой хэмээн тайлбарлаж байна.

Galaxy S3-ыг танилцуулахаас өмнө гарч байсан зарим таамаглалуудад салгаж болохгүй зай хураагуур, багтаамжийг нэмэх боломжгүй байх гэсэн цуу яриа гарч байв. Гэвч “Samsung”-ынхан шинэ утсандаа microSD картыг суулгаж багтаамжийг нь 64 Gb хүртэл нэмэх боломжтой болгосон гэнэ. Ингэснээр утасны зай хураагуур ажиллах боломжг үй болсон тохиолдолд заавал засварчин дуудах шаардлагагүй бөгөөд зүгээр л өөрөө солих хялбар байдлаар загварыг гаргажээ.

Galaxy S3-ын хамгийн гайхалтай онцлогийн нэг нь Wireless буюу утасгүй сүлжээг ашиглан утасныхаа зай хураагуурыг цэнэглэх боломжтой болсон юм. Утсанд дагалдах Wireless цэнэглэх төхөө- рөмжөөр утсаа цэнэглэх нь энэ төрлийн технологийг ирээдүйд нэвтрүүлэхэд илүү дөхөм болсон хэмээн мэргэжилтнүүд үзэж байгаа юм.

Энэхүү үзүүлэлт нь Galaxy S3-т суурилуулсан хамгийн төгс систем гэж хэлж болно. Учир нь, утасны урд байрлах мэдрэгч болон камерын тусламжтайгаар уг технологийн гайхамшгийг мэдрэх боломжтой. Хэрвээ таны утас амрах горимд шилжин дэлгэц унтарсан тохиолдолд яах вэ. Мэдээж энэ тохиолдолд Lock-ыг гаргахын тулд дэлгэцэнд хуруугаараа хүрэх шаардлага гарна. Харин Galaxy S3-ын хувьд таны харцнаас шалтгаалан дэлгэцээ унтраах уу, үгүй юү гэсэн үйлдлийг хийх юм. Өөр нэг зүйлийг нэмж дурдахад хэрэглэгч утсан дээрээ залгах хүнийхээ дугаарыг харсны дараа утсаа чихэндээ ойртуулахад автоматаар шууд залгах болно. Үнэхээр гайхалтай биш гэж үү.​

“Монгол бол хоёрхон хөрштэй газар зүйн хувьд түгжигдмэл улс. Эдийн засаг болон улс төрийнх нь ирээдүй энэ” гэж өөр нэгэн тавлажээ. Гашуун үнэн.
Дэлхийн цаг агаарын дулаарлаас болоод сүүлийн 40 жилд тал нутагт эрс дулаарч, бэлчээрийн даац муудаж, мал хяналтгүй хэт өссөн зэргээс үүдээд уламжлалт нүүдлийн мал аж ахуйд өөдрөг ирээдүй харагдахгүй байна. Монгол гэдэг сайхан нэрээ Minegolia болгосон бид АНУ-ын Баруун Виржини, ОХУ-ын Сахалины арлууд шиг сарны гадаргуу, Өмнөд Африк, Индонезийн хүчил буцалсан нүхнүүдийн хувь заяаг Монголд давтахгүй байхыг хичээж байна. Гэхдээ байгалийн баялгаа ашиглаж чадаагүй үндэстэн газрын хөрснөөс арчигддагийг ойлгодог болсон тул ухаад л гаргаад л байхаас. Гэтэл өөр нэг асуудал гарч ирсэн нь үндэсний аюулгүй байдал юм.
10 тэрбум ам.доллар Лондон, Хонконг, Улаанбаатарын хөрөнгийн зах зээлээс босгох аварга том коксждог нүүрсний төсөл болох Таван толгойн бүтээгдэхүүний 80 хувийг Хятадын төрийн эзэмшлийн “Чалко” компани нэг тонн тутмыг 70 ам.доллараар үнэлж худалдаж авдаг.
“Чалко” хоёр сарын өмнө Монголын нүүрсийг Хятадад борлуулдаг гол худалдааны компани болох Winsway Coking Coal Holdings компанийг авахад 300 сая ам.доллар зарсаны дүнд Винсвэйн хамгийн том хөрөнгө оруулагч болоод авсан. Удалгүй SouthGobi Resources компанийг Канадын “Айвенхоу Майнз” компаниас 926 сая ам.доллараар авахаар тохирчээ. “Форбес” сэтгүүлийн нотолж байгаагаар Чикагогоос ирсэн 62 настай Р.Фрийдланд 2.8 тэрбум ам.долларын хөрөнгөтэй ч энэ бол түүний хувьд сайн наймаа.
Хятадын төрийн мэдлийн нүүрсний магнат “Шинхуа”-гийн тэргүүн Занг Сивү “Тавантолгойн Стратегийн хөрөнгө оруулагчийн хэлэлцээрийг сонгуулийн дараа дахин эхлүүлнэ “Ройтерс” агентлагт хэлжээ.
Ийнхүү Өмнөговийг Хятадын төр өөрийн мэдлийн компанийн хөрөнгө оруулалтаараа дамжуулан бараг л тасдаж авчихаад байна. Өмнөговьд урд хөрш Улаанбаатараас ойрхон хэдхэн км-ийн цаана байна.
Монголчууд Хятадаас хэтэрхий хамааралтай болсноо мэдээд хичнээн хянамгай байлаа ч өөр гарц гаргалгаа багатай. Хөрш Хятад нь дэлхийн нөөцийн хамгийн том хэрэглэгч билээ. Гол хэрэглэгчийн хувьд Хятад улс дэлхийн нүүрсний үнийг дангаараа тодорхойлж байна. Жилдээ 250 сая тонн нүүрс нийлүүлдэг Австрали тонн нүүрсний үнийг 300 ам.доллараар зардаг бол бид өнгөрсөн жил 16 сая тонн нүүрсийг 70 ам.доллараар урд хөршид экспортолсон нь тэмээ ямаа шиг л харагдаж байна. Үүнд Хятадын төрийн “Чалко”, Англи-Австралийн “Рио Тинто” компаниудын хайчин галд өртсөн урагшгүй Засгийн газраа муулахаас өөр арга алга.
Энэ байдлаар цааш явж болохгүй нь. Гэтэл Ховдын Хөшөөтийн уурхайд Хятадын “Шинвэн” компани орж ирж 460 сая тонн нүүрсэнд эзэн сууж байна. Үүний цаана манай 790 тусгай зөвшөөрөлтэй томоохон ордууд гадны хөрөнгө оруулагчдын мэдэлд байна.
Тусгаар улсад тусгаар бодлого хэрэгтэй. Одоо байгаа энэ Засгийг солих хэрэгтэй.

Уг дуудлага худалдааг хийхээр албан ёсоор зарласан “Херитейж Аокшн” байгууллагаас мэдээлснээр энэхүү үлэг гүрвэлийн араг ясыг сүүлийн 10 жилийн хугацаанд говиос (Gobi Desert) олсон аж. Маргааш бо лох уг арил жаанд “Ти ранозаурус Батаар”-ыг нэг сая ам.доллараар за рагдана гэж урьдчилан тоо цоолжээ. Энэ асуудалтай холбог дуулж Ерөнхийлөгч Ц.Элбэг дорж БСШУ-ы сайд Ё.От гонбаярт чиг лэл өгч, уг олд ворын гарал үүслийн талаар дуудлага худалдааг эрхлэн явуулах байгууллагаас тайлбар авах, хэрвээ Монголын говиос олдсон, хууль бусаар манай улсаас гарсан нь батлагдвал олон улсын конвенцийн дагуу олдворыг эх орондоо буцааж авчрах талаар ажиллахыг үүрэг болголоо.